اقتصاد کشاورزی ایران درگذر از چالشهای ساختاری|ایران میتواند قطب صادرات محصولات کشاورزی شود

بازار؛ گروه کشاورزی: اقتصاد کشاورزی ایران در حالی یکی از مهم ترین بخش های مولد کشور به شمار می رود که با وجود برخورداری از اقلیم چهار فصل، تنوع محصولات، نیروی انسانی متخصص و بازارهای گسترده منطقه ای، همچنان با چالش هایی روبرو است که مانع بهره برداری کامل از این ظرفیت ها شده است. کارشناسان معتقدند اصلاح ساختار مدیریت، حرکت به سمت کشاورزی علمی و توسعه صادرات می تواند این بخش را به یکی از پیشران های اصلی اقتصاد کشور تبدیل کند.

محمدعلی صدیقی، کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی، در گفت وگو با خبرنگار بازار با اشاره به مهم ترین مشکلات ساختاری این بخش اظهار کرد: با وجود ظرفیت بسیار بالای ایران در تولید محصولات کشاورزی، به ویژه محصولات راهبردی، هنوز مشکلات متعددی در حوزه تولید، حمل و نقل، آموزش، بازار رسانی و مدیریت وجود دارد که اجازه نمی دهد کشاورزی به جایگاه واقعی خود برسد.

تولید بدون برنامه؛ یکی از مهم ترین مشکلات کشاورزی ایران

صدیقی نخستین ضعف اقتصاد کشاورزی ایران را نبود برنامه ریزی دقیق برای تولید دانست و گفت: در بسیاری از موارد، بازار هدف پس از تولید مشخص می شود، در حالی که در اقتصادهای موفق، تولید بر اساس نیاز بازار انجام می گیرد.

به گفته وی، این ضعف موجب شده است که در برخی سال ها میزان تولید یک محصول کمتر از نیاز بازار باشد و سال بعد همان محصول با افزایش شدید تولید مواجه شود؛ موضوعی که علاوه بر کاهش قیمت محصولات، خسارت های قابل توجهی را به کشاورزان وارد می کند.

نبود دیپلماسی صادراتی منسجم نیز موجب شده است تولیدکنندگان ایرانی نتوانند از فرصت های بازارهای منطقه ای و جهانی به شکل مطلوب استفاده کنند

این کارشناس اقتصاد کشاورزی تاکید کرد: نبود دیپلماسی صادراتی منسجم نیز موجب شده است تولیدکنندگان ایرانی نتوانند از فرصت های بازارهای منطقه ای و جهانی به شکل مطلوب استفاده کنند.

وی همچنین ادامه داد: از سوس دیگر هنوز بخش قابل توجهی از کشاورزی کشور به شیوه سنتی اداره می شود و آموزش های تخصصی متناسب با فناوری های جدید به کشاورزان ارائه نشده است؛ موضوعی که موجب افزایش هدررفت منابع و کاهش بهره وری شده است.

مکانیزاسیون؛ حلقه مفقوده توسعه کشاورزی

صدیقی توسعه مکانیزاسیون را یکی از مهم ترین نیازهای امروز کشاورزی ایران دانست و اظهار کرد: استفاده از فناوری های نوین و تجهیزات مکانیزه علاوه بر کاهش هزینه های تولید، موجب افزایش عملکرد، کاهش ضایعات و استفاده بهینه از منابع محدود، به ویژه آب، خواهد شد.

وی با بیان اینکه توسعه کشاورزی بدون همکاری نزدیک میان دانشگاه ها، مراکز پژوهشی، شرکت های دانش بنیان و بخش اجرایی امکان پذیر نیست افزود: البته طی سال های اخیر اقداماتی در این زمینه انجام شده، اما این اقدامات هنوز با نقطه مطلوب فاصله زیادی دارد.

کشاورزی می تواند موتور رشد اقتصاد باشد

این کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی با اشاره به نقش بخش کشاورزی در اقتصاد ملی گفت: کشاورزی به تنهایی نمی تواند تمامی نیازهای اقتصادی کشور را تامین کند، اما در صورتی که ارتباط میان صنعت، دانشگاه، فناوری و تولید به شکل اصولی برقرار شود، این بخش می تواند به یکی از مهم ترین موتورهای رشد اقتصادی ایران در دهه آینده تبدیل شود.

به گفته وی، تحقق این هدف نیازمند سیاست گذاری بلندمدت، سرمایه گذاری هدفمند و اصلاح ساختارهای مدیریتی است؛ زیرا بدون چنین اصلاحاتی، ظرفیت های گسترده کشاورزی کشور همچنان بلااستفاده باقی خواهد ماند.

امنیت غذایی؛ ایران ظرفیت بالایی دارد اما مدیریت علمی ضروری است

صدیقی در پاسخ به این سوال که ایا ایران از نظر امنیت غذایی در وضغیت مطمینی قرار دارد یا خیر گفت: ایران به دلیل برخورداری از اقلیم چهار فصل، خاک حاصلخیز و نیروی انسانی توانمند، از نظر ظرفیت های طبیعی برای تامین امنیت غذایی با کمبود جدی مواجه نیست. مهم ترین عامل برای حفظ این مزیت، حرکت به سمت کشاورزی علمی و مدیریت بهینه منابع است.

این کارشناس اقتصاد کشاورزی افزود: اگرچه کشاورزان ایرانی با وجود همه مشکلات، نقش مهمی در تامین امنیت غذایی کشور ایفا کرده اند، اما ادامه این روند بدون افزایش حمایت های دولتی، توسعه مکانیزاسیون و آموزش های تخصصی امکان پذیر نخواهد بود.

وی معتقد است یکی از مهم ترین مشکلات فعلی، نبود الگوی کشت متناسب با منابع آبی کشور است؛ موضوعی که موجب شده در برخی استان های کم آب همچنان محصولاتی کشت شود که مصرف آب بسیار بالایی دارند.

صادرات آب به جای صادرات محصول

صدیقی با انتقاد از کشت برخی محصولات آب بر در مناطق خشک کشور اظهار کرد: امروز در برخی استان هایی که با تنش شدید آبی روبرو هستند، همچنان محصولاتی مانند هندوانه یا برنج کشت می شود؛ در حالی که این مناطق مزیت نسبی برای تولید چنین محصولاتی ندارند.

وی افزود: وقتی محصولی مانند هندوانه از مناطق کم آب صادر می شود، در واقع آب کشور صادر شده است، نه صرفا یک محصول کشاورزی.

به گفته وی، اصلاح الگوی کشت باید یکی از مهم ترین اولویت های سیاست گذاران بخش کشاورزی باشد؛ زیرا ادامه روند فعلی می تواند فشار بیشتری بر منابع آب زیرزمینی وارد کند.

تحریم ها امنیت غذایی ایران را تهدید نکرده است

این کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی درباره تاثیر تحریم ها و تنش های منطقه ای بر امنیت غذایی کشور نیز گفت: ایران طی چهار دهه گذشته نشان داده است که به دلیل وسعت سرزمینی، تنوع اقلیمی و همسایگی با کشورهای متعدد، از ظرفیت بالایی برای تامین نیازهای اساسی برخوردار است.

وی تصریح کرد: اگرچه تحریم ها موجب افزایش هزینه ها، گرانی و دشواری در تامین برخی کالاها شده اند، اما تاکنون نتوانسته اند امنیت غذایی کشور را با بحران جدی روبرو کنند.

صدیقی افزود: تجربه سال های اخیر نشان داده است که کشور در سخت ترین شرایط نیز توانسته نیازهای اساسی مردم را تامین کند و این موضوع بیانگر ظرفیت بالای بخش کشاورزی و تولید داخلی است.

سرمایه گذاری؛ نیازمند ثبات اقتصادی

وی در ادامه، نبود ثبات اقتصادی را مهم ترین مانع سرمایه گذاری در بخش کشاورزی دانست و اظهار کرد: سرمایه گذار زمانی وارد یک بخش اقتصادی می شود که آینده سرمایه خود را قابل پیش بینی بداند.

به گفته وی، رشد تورم، نوسانات اقتصادی، ضعف نظام بیمه، نبود حمایت های کافی و جذابیت بازارهای غیرمولد مانند خرید زمین، ارز، طلا و سایر دارایی ها، موجب شده است سرمایه ها کمتر به سمت تولید کشاورزی هدایت شوند.

صدیقی تاکید کرد: اگر اقتصاد کشور به ثبات برسد و حمایت های لازم از تولیدکنندگان انجام شود، بخش کشاورزی می تواند یکی از سودآورترین حوزه های سرمایه گذاری باشد.

ایران ظرفیت تبدیل شدن به قطب صادرات کشاورزی غرب آسیا را دارد

این کارشناس اقتصاد کشاورزی با اشاره به توانمندی های صادراتی کشور گفت: ایران در بسیاری از محصولات کشاورزی از جمله زعفران، خشکبار، خرما، پسته، حبوبات و محصولات باغی دارای مزیت رقابتی است. ضمن اینکه طی سال های اخیر سطح زیر کشت برخی محصولات ارزشمند مانند زعفران در استان های مختلف کشور افزایش یافته و این موضوع نشان دهنده ظرفیت بالای توسعه صادرات است.

صدیقی افزود: در صورت اصلاح نظام مدیریت، توسعه فناوری، افزایش آموزش های تخصصی و بهره گیری از توان دانشگاه ها و شرکت های دانش بنیان، ایران می تواند به یکی از مهم ترین مراکز صادرات محصولات کشاورزی در منطقه غرب آسیا تبدیل شود.

وی همچنین توسعه صنایع بسته بندی، حمل و نقل استاندارد و بازاریابی بین المللی را از مهم ترین پیش نیازهای افزایش صادرات محصولات کشاورزی عنوان کرد.

بسته بندی؛ حلقه گمشده صادرات محصولات کشاورزی

صدیقی در ادامه گفت وگو با اشاره به ضعف صنایع بسته بندی در کشور، این موضوع را یکی از عوامل اصلی از دست رفتن ارزش افزوده محصولات کشاورزی دانست و گفت: بسیاری از محصولات باکیفیت ایران به صورت فله ای صادر می شوند و کشورهای واسطه با استفاده از فناوری های نوین بسته بندی، همان محصولات را با برند خود و چند برابر قیمت در بازارهای جهانی عرضه می کنند.

به گفته این کارشناس اقتصاد کشاورزی، خرما نمونه روشنی از این وضعیت است؛ محصولی که ایران یکی از تولیدکنندگان بزرگ آن به شمار می رود، اما بخش قابل توجهی از آن پس از صادرات به کشورهای واسطه، با بسته بندی استاندارد و برندهای جدید راهی بازارهای اروپا و سایر کشورها می شود.

صدیقی تاکید کرد: توسعه صنایع بسته بندی، نوسازی تجهیزات، ارتقای استانداردهای صادراتی و سرمایه گذاری در زنجیره ارزش می تواند درآمد ارزی کشور را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.

وی افزود: بسیاری از تجهیزات مورد استفاده در صنایع بسته بندی کشور قدیمی هستند و نیاز به نوسازی دارند. به اعتقاد او، با سرمایه گذاری نه چندان سنگین و حمایت دولت، می توان تحول قابل توجهی در این بخش ایجاد کرد.

مداخلات غیرکارشناسی دولت؛ مانعی برای توسعه کشاورزی

این کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی یکی از مهم ترین آسیب های اقتصاد کشاورزی را مداخلات غیرکارشناسی دولت ها دانست و گفت: وظیفه دولت تجارت کردن نیست، بلکه باید سیاست گذاری، نظارت، رفع موانع و حمایت از تولیدکنندگان و صادرکنندگان را بر عهده داشته باشد.

صدیقی با انتقاد از برخی تصمیم های مقطعی در حوزه صادرات محصولات کشاورزی اظهار کرد: ممنوعیت ناگهانی صادرات برخی محصولات، بدون بررسی آثار اقتصادی آن، موجب زیان تولیدکنندگان و صادرکنندگان می شود و اعتماد فعالان اقتصادی را کاهش می دهد.

وی افزود: بخش خصوصی می تواند بهترین مشاور دولت باشد، زیرا فعالان این بخش بیش از هر نهاد دیگری با واقعیت های بازار، نیازهای صادراتی و مشکلات تولید آشنا هستند.

به گفته وی، تا زمانی که از ظرفیت تشکل های تخصصی، دانشگاه ها، کارشناسان و بخش خصوصی به شکل واقعی استفاده نشود، دستیابی به توسعه پایدار در بخش کشاورزی دشوار خواهد بود.

اقتصاد کشاورزی نیازمند سیاست گذاری پایدار است

صدیقی با اشاره به شرایط اقتصادی کشور تاکید کرد: نبود سیاست اقتصادی پایدار و بلندمدت، پیش بینی آینده را برای فعالان اقتصادی دشوار کرده است.

وی اظهار کرد: اقتصاد ایران طی سال های اخیر علاوه بر تحریم ها، تحت تاثیر تنش های منطقه ای، نوسانات اقتصادی و تصمیم های مقطعی قرار داشته و همین موضوع برنامه ریزی بلندمدت را برای تولیدکنندگان با مشکل روبرو کرده است.

این کارشناس اقتصاد کشاورزی معتقد است که عبور از این شرایط نیازمند ثبات در سیاست گذاری، تقویت بخش خصوصی، توسعه صادرات، افزایش بهره وری و استفاده گسترده تر از دانش روز است.

آینده ای امیدوارکننده برای کشاورزی ایران

صدیقی با وجود همه چالش های موجود، آینده کشاورزی ایران را امیدوارکننده توصیف کرد و گفت: ایران از نظر منابع انسانی، تنوع اقلیمی، ظرفیت تولید و موقعیت جغرافیایی، یکی از کشورهای مستعد منطقه محسوب می شود.

وی افزود: اگر کشور بتواند از شرایط فعلی عبور کند و اصلاحات لازم در حوزه مدیریت، سرمایه گذاری، فناوری، آموزش و تجارت خارجی را به اجرا بگذارد، بخش کشاورزی می تواند سهم بسیار بیشتری در رشد اقتصادی، اشتغال و ارزآوری کشور ایفا کند.

این کارشناس در پایان تاکید کرد: وفاق ملی، برنامه ریزی علمی، اعتماد به بخش خصوصی، توسعه فناوری و حمایت هدفمند از تولیدکنندگان، مهم ترین پیش نیازهای تبدیل کشاورزی به یکی از پیشران های اصلی اقتصاد ایران است.